Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Hello Raymond. I hope you will see this message.
Antoni and Elizabeth had 2 daughters (Veronica and Helena) and son (Victor).
"Rouba" is the last name of Veronica, because she married Pawel Rouba (he is my great-grandmother's brother).
Information about Victor and Lucja (his wife) I found on FamileSearch and Findagrave websites.... > > >
Всем, привет! Родственников Пра деда Горбеля Василия Федоровича 1902 из д. Емельяновичи... > > >
Witam Szukam informacji o pradziadku Aleksander Kisiel urodzony w Lida, Rejon Lidzki obwód Grodzieński urodził się 17 marca 1912 ... > > >
Dzień dobry, przyjaciele. Szukam informacji o nazwisku Samojłowic, który mieszkał we wsi Łozki i okolicach. Mój dziadek miał na imię Wiaczesław Samojłowicz.
Chętnie dowiem się czegoś nowego o tej rodzinie!
W razie pytań prosimy o kontakt mailowy karchmabernadotte@mail.ru... > > >
Poszukuję informacji o moim dziadku Michale Kowrewicz , prawdopodobnie zawiadowcy stacji PKP Stołpce w latach 1926-1936... > > >
Poszukuję informacji na temat przodków z miejscowości Tatarka o nazwisku Rapkowscy. Józef i Antonina Rapkowska. Syn Bronisław został wywieziony do obozu na terenie Niemiec ale nie wiem co z jego rodzicami. ... > > >
По информации из списка прихожан Рендзиновского костела в 1926 семья Радомских числится в д. Леоновичи
Радомский Михаил, 1883
Радомская Фекла, 1893
Радомский Владислав, 1914
Радомский Ян, 1917
Радомская Мария 1917
Радомский Зыгмунд, 1921
... > > >
Poszukuje rodziny Mirończyk - moja babcia Walentyna Dubieniecka urodziła się w 1920 r. we wsi Kuprowicze. Jej tata miał na imię Wiktor a mama Teofila z domu Mirończyk. Może ktoś napotkał się z tym nazwiskiem. Mój kontakt violek@onet.eu. Pozdrawiam. Wioletta Dobrołowicz... > > >
Akt urodzenia babci znajduje się w archiwum NIAB Grodno. Jeśli potrzebujesz pomocy w swoich poszukiwaniach, napisz do mnie.... > > >
2026-09-10 Stanislaw Zmitrowicz Hornie, wieś (powiat lidzki)