Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Так и было, часть деревни принадлежала Святополк-Завадскому (имение Крошин), а другая часть - Пржигодскому (имение Кунилово). Это подтверждается ревизиями 1795-1858 гг. А кого Вы ищете? Какая поисковая фамилия?... > > >
Добрый день!
Помогите, пожалуйста, узнать корни моего дедушки Минкевича Станислава Осиповича, 02.02.1907 г.( Его родители, даты рождения, дедушки и бабушки, братья и сёстры)проживали в д.Лынтупка ( теперь Лынтуп Субботникского с/с)... > > >
Здравствуйте!
Помогите узнать корни дедушки Минкевича Станислава Осиповича 02.02.1907 ( кто и откуда родом родители,братья сестры, дедушки и бабушки)... > > >
Ищу информацию о людях с фамилией Лаборевич (Laborowicz / Laborewicz / Łaborowicz / Laboriewicz) ... > > >
Ищу любые сведения о прадеде Петровиче Казимире Викентьевиче и его жене Екатерине Игнатьевне. Годы жизни 1870-1940 примерно. В Залужье у них было много земли, конюшня, мельница, фольварек возле озера. В 1939-м…семья была раскулачена, а фольварек забрали под администрацию, затем под клуб. По словам родственников, после фольварек сгорел. ... > > >
Cześć, natknąłem się na to nazwisko w księgach parafialnych Kościoła katolickiego w Krasnojarsku z początku XX wieku. W tym okresie wiele polskich rodzin wyemigrowało z zachodniej Białorusi na Syberię.... > > >
Witam, gdzie można odnaleźć księgi metrykalne wsi Smolicze? ... > > >
I'm looking for Sokołowski Family.... > > >
Chciałbym ustalić rodowód mojej babci. Nazywa się Pilimon Irina Lub Irena, Lub Regina (imię było wymieniane), urodziła się w 1934 roku we wsi Piaski w obwodzie Głebokskim. Jej ojciec był Polakiem – Aleksander Pilimon 1893r. Być może uda się znaleźć jakieś informacje. Będę bardzo wdzięczny. Dziękuję.miała dwie siostry Jadwiga i Antonina, i Brata Ferdenanda, matka miała na imię Maria lub Marianna ... > > >
2026-04-27 Марина Аксой Zalubicze, wieś (powiat baranowicki)