Po raz pierwszy jednostkę administracyjną o nazwie „województwo nowogródzkie" utworzono na terenach Wielkiego księstwa Litewskiego w 1501 r. Od nowego podziału administracyjnego w 1566 składało się z trzech powiatów: wołkowyskiego, słonimskiego i nowogródzkiego. W trakcie trzeciego rozbioru zostało wchłonięte przez Rosję i ulegało ciągłym przemianom administracyjnym. W 1843 dokonano ostatecznego podziału między gubernie: wileńską, grodzieńską i mińską. Podział ten dotrwał do 1919, kiedy to tereny Kresów Wschodnich zostały odzyskane przez II Rzeczpospolitą.
Podział administracyjny województwa nowogródzkiego II Rzeczypospolitej
4 lutego 1921 sejm uchwalił ustawę o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach przyłączonych do Rzeczypospolitej przez Traktat Ryski. Ustawa ta powoływała do życia nowe jednostki administracyjne na Ziemiach Wschodnich — województwa: nowogródzkie, poleskie i wołyńskie. Utworzone w ten sposób województwo nowogródzkie składało się z 11 powiatów. Jednak już w lipcu 1922 cztery północne powiaty: brasławski, duniłowicki (późniejszy postawski), dziśnieński i wileński, zostały przyłączone do nowo tworzonego województwa wileńskiego. Później granice województwa ulegały już niewielkim zmianom, najważniejszą z nich było wydzielenie w 1929 z powiatu lidzkiego nowego powiatu szczuczyńskiego.
Według ostatniego przed II wojną podziału administracyjnego z l kwietnia 1932, województwo nowogródzkie dzieliło się na osiem powiatów: nowogródzki, lidzki, szczuczyński, słonimski, baranowicki, nieświeski, stołpecki, wołożyński i zajmowało obszar 22 966,2 km2 (co stanowiło ok. 6% ogólnej powierzchni II Rzeczpospolitej). Posiadało 87 gmin wiejskich. Na długości 170 km graniczyło od wschodu z ZSRR, od zachodu z województwem białostockim, od północy z wileńskim, a od południa z poleskim.
Miejscowości i ludność
Województwo nowogródzkie było jedynym w II Rzeczypospolitej, które nie posiadało żadnego miasta wydzielonego z powiatu, co świadczy o braku na tym terenie znaczniejszych ośrodków miejskich. Bardzo słabe zurbanizowanie tego województwa potwierdza istnienie tylko 10 miast niewydzielonych. Z większych miast należy wymienić: Lidę, Słonim, Nowogródek, Nieśwież, Kleck, Baranowicze, Lachowicze, Stolpce, Wołożyn.
Miasteczek było w województwie nowogródzkim siedemdziesiąt jeden. W skład gmin wiejskich województwa nowogródzkiego, oprócz miasteczek, wchodziły również: wsie, okolice szlacheckie, zaścianki, folwarki, kolonie, osady, osady fabryczne i młyńskie, leśniczówki, plebanie, stacje i przystanki kolejowe.
Województwo nowogródzkie należało do najmniej zaludnionych w Polsce, chociaż pod względem obszaru zajmowało 10 miejsce. Według danych drugiego spisu, mającego miejsce w 1931, województwo zamieszkiwało l 056 780 osób, czyli 3,3% ogółu ludności II Rzeczypospolitej.
Zabytkowe cmentarze na Kresach Wschodnich Drugiej Rzeczypospolitej: województwo nowogródzkie
Wydawnictwo DIG, Warszawa 2008
Wiadomości
Poszukuję informacji o rodzinie Karawajczyk / Korowajczyk z miejscowości Gałunowicze, okolice Iwia i Ługomowicz.
Mój dziadek Władysław Karawajczyk, w dokumentach z Grodna zapisany jako Władysław Korowajczyk, mieszkał w Gałunowiczach. Dnia 14 lutego 1926 r. poślubił Katarzynę Katanekszę z Piesiewicz.
Rodzice Władysława:
Franciszek Korowajczyk
Józefa z domu Hołowienko
Rodzice Katarzyny:
Marcin Kataneksza
Józefa z domu Woranowicz
Szukam informacji o rodzeństwie Władysława, jego rodzicach, rodzinach Korowajczyk/Karawajczyk z Gałunowicz oraz Kataneksza z Piesiewicz i Ługomowicz.
Interesują mnie szczególnie księgi metrykalne, spisy mieszkańców, stare fotografie, informacje o gospodarstwach oraz losach rodzin po 1945 r.<... > > >
добрый день! ищу информацию о бабушке и дедушке 1) запись о рождении (крещении) Янины Мацкевич, род. 02.10.1916 в д. Виденево; отец — Адольф Мацкевич;
2) запись о браке Янины Адольфовны Мацкевич и Ипполита Павловича Фурса;
3) при наличии — записи о рождении её братьев/сестёр, в т.ч. Иосифа Адольфовича Мацкевича, а также записи семьи Фурс (д. Забрезье).
... > > >
Proszę o kontakt, moja babcia Malwina Jakszuk również pochodziła z Pietrasze.Wyjechala do Polski z rodziną w 1946.
Pozdrawiam
Joanna Las
WhatsApp +4917670456477
... > > >
Здравствуйте,ищу информацию о своей бабушке Шпарло Раиса Романовна 1930г.р,родилась в шерешовском районе ,на хуторе недолеко от муравы.... > > >
Здравствуйте. Ищу прадеда, Владислава Пшибыша, родился 15 января 1899 г , Желудок.
В 1943 немцы забрали в Германию, из Гродно.
Выжил, вернулся в Польшу и связь оборвалась.
... > > >
Jestem wnukiem Nadzieji Pecnik z domu Kucharczyk córki Antoniego Kucharczyk z Ozieran czy babcia miała rodzeństwo ... > > >
Cześć, poszukuję informacji o moich przodkach, którzy pochodzili z wioski Kożuchowce. Czy może wiesz posiada jakiekolwiek informacje na temat tej miejscowości lub jej dawnych mieszkańców?Szukam właśnie nazwiska Hłocko/Hłoćko/Głoćko/Глотько;Szulak/Шуляк.Będę niezmiernie wdzięczny za wskazówki, gdzie mogę znaleźć stary metryki, księgi parafialne, spisy ludności lub inne archiwalne dokumenty dotyczące tego rejonu. Każdy ślad i podpowiedź są dla mnie na wagę złota!... > > >
Księgi metrykalne znajdują się w archiwum NIAB Grodno.... > > >
Szukam mojej rodziny - prababcia Olga Klimowicz z domu Dorosz, pradziadek Wacław Klimowicz, babcia Maria Klimowicz została zabrana na syberię. Nie mamy żadnych korzeni.... > > >
2026-08-23 Василевский Роман львович Cieszewla, wieś (powiat baranowicki)